Afekty i nastroje.

Przez afekty rozumie się czasem uczucia rozpoczynające się ostro, burzliwie, i trwające stosunkowo krótko, jak gniew, strach, rozpacz itd. Natomiast przez nastroje rozumie się bezprzedmiotowe, ogólne stany uczuciowe, zabarwiające w ciągu pewnego czasu ludzkie przeżycia. Mówimy więc o nastroju pogodnym, wesołym, radosnym, smutnym, rozdrażnionym, gniewnym, podniosłym, rzewnym, posępnym itd. Opieranie na tego rodzaju rozróżnieniach klasyfikacji uczuć nie prowadzi do celu. Określenia w rodzaju “krótkotrwały” uderzają swoją względnością. Życie uczuciowe człowieka, wykazuje tak dużo odcieni barw, wzajemnych przejść i subtelnych przemian, że ich czysto psychologiczna schematyzacja nie daje zadowalających wyników. Dla celów naukowo-przyrodniczych i klinicznych daleko większe znaczenie ma podział ewolucyjny uczuć na trzy kategorie, z których dwie skrajne są najlepiej opracowane. I tak: uczucia protopatyczne, czyli pierwotne (affectus pimordialis), nazywane też popędami (appetitus), związane są czynnościowo z jądrami podkorowymi. Pojawiają się one pod wpływem podniet ustrojowych, określonych mianem potrzeb fizjologicznych. Są to: głód, pragnienie, popęd płciowy, potrzeba oddania moczu i stolca, potrzeba wyładowania ruchowego, dążność ku ciepłu i światłu, pragnienie snu i odpoczynku, popęd samozachowawczy itd. Na dnie tych popędów można odnaleźć podstawowe uczucia przyjemności i przykrości, udzielające pierwotnych wskazówek orientacyjnych w znaczeniu poznawczym (pierwotna gnozja). Na tych popędach protopatycznych osnute jest życie instynktowe, tkwiące korzeniami w pamięci dziedzicznej. Uczuciowość archaiczna, czyli prelogiczna, związana czynnościowo – o ile wiadomo – z korą pozaczołową. I w uczuciowości protopatycznej i w archaicznej podstawową rolę odgrywa według wszelkiego prawdopodobieństwa układ neurowegetatywny. Tu już nie tylko pamięć dziedziczna, ale i osobnicze nabytki pamięciowe pod postacią odruchowości warunkowej stanowią tajemnicę “rozsądnych” działań osobnika. Na tym poziomie wszystkie powyżej wyszczególnione popędy protopatyczne odgrywają rolę, lecz w postaci przekształconej, przeistoczonej, przesianej przez hamulce psychiki prelogicznej. Znamiennymi dla tego poziomu rozwojowego uczuciami zdają się być popędy władcze, zazdrość, pożądanie płciowe, nienawiść, pragnienie zemsty, chciwość, gniew, lęk, popęd stadny i rodzinny, uczucia magiczne (wiara w zabobon i działanie sił nadprzyrodzonych) itd. Uczucia archaiczne, chociaż genetycznie wywodzą się z popędów protopatycznych, stanowią wyższe, chociaż nie najwyższe, formy życia afektywnego. [patrz też: olej do włosów, poradnia psychologiczna kielce, olej kokosowy na włosy]

Tags: , ,

Comments are closed.